تاريخى سرزمين‌هاى اسلامى مهم است ؛ هرچند گاهى در اين كتاب به روايات عاميانه ارزش بيش از حد داده شده است . در ميان اين گروه از كتاب‌ها متن بيوگرافى / تاريخى عربى يعنى تاريخ فخرى 44 نيز جاى دارد و بالاخره زندگىنامه‌نويس معروف دوران اسلامى يعنى ابن نديم 45 اطلاعاتى را از جريان‌هاى روشنفكرى و حلقه‌هاى ادبى موجود در سرزمين‌هاى اسلامى در اختيار پژوهشگران مىگذارد . متون و كتاب‌هاى گوناگونى به زبان فارسى دربارهء جغرافياى عالم - خراسان و آسياى مركزى - نوشته شده‌اند . مهمترين متن شناخته‌شدهء فارسى از سدهء چهارم هجرى به زبان فارسى كتاب حدود العالم من المشرق الى المغرب از نويسندهء ناشناسى است كه حدود سال‌هاى 982 م / 372 ق آن را نوشته و به ابو الحارث محمد يكى از امراى گوزگانان از خاندان آل فريغون اهدا كرده است . طبق نظر عبد الحسين زرين‌كوب كتاب‌هاى جيهانى و ابن خردادبه از منابع كار نويسندهء حدود العالم بشمار مىروند 46 . متن موجود حدود العالم در سال 982 م / 372 ق از روى نسخهء اصلى كتاب به دست محررى به نام عبد القيوم بن الحسين على فارسى نوشته شده است . كتاب ديگر در جغرافياى جهان اسلام به زبان فارسى جهان‌نامه نوشتهء نجيب بكران 47 است كه در سال 1208 م / 605 ق تكميل شده و به نظر مىآيد كه خود مقدمه‌اى بر نقشهء جهان بوده كه امروزه مفقود شده است . اين كتاب به صورت خلاصه ، اطلاعات مفيدى را راجع به خراسان و آسياى مركزى در دسترس پژوهندگان مىگذارد . در ميان اين سلسله كتاب‌هاى جغرافيايى بايد به دو كتاب حمد اللّه مستوفى 48 و حافظ ابرو 49 اشاره كرد كه مربوط به دوران پس از مغول است و آن‌ها شاهدان و مدارك خوبى براى مقايسهء سرزمين‌هاى خراسان در زمان پيش و پس از هجوم مغولان بشمار مىروند . در بازسازى جغرافياى تاريخى ( خراسان ) و مرو برخى از متون تاريخى فارسى نيز مفيد هستند . تاريخ بلعمى 50 كه خلاصه‌اى از تاريخ اثر طبرى است ، كار ابن بلخى 51 با آن‌كه فارسنامه خوانده مىشود اما از برخى از ايالات ديگر ايرانى نيز اطلاعاتى به دست مىدهد و كار ابن اسفنديار 52 با آنكه مربوط به تاريخ طبرستان و مازندران است اما